در محضر آیت الله جوادی آملی

نشر آثار و بیانات (غیر رسمی)

هشت خصلت در جان شما هست که مانع استجابت دعاست

  • ۸۹

دانلود فایل صوتی

اینجا وقتی از وجود مبارک حضرت امیر(سلام الله علیه) سؤال می‌کنند چرا دعای ما مستجاب نمی‌شود با اینکه خدا وعده داد: ﴿ادْعُونی‏ أَسْتَجِبْ لَکُمْ﴾، فرمود: «إِنَّ قُلُوبَکُمْ خَانَتْ بِثَمَانِ خِصَالٍ»؛ هشت خصلت در جان شما هست که مانع استجابت دعاست. «أَوَّلُهَا أَنَّکُمْ عَرَفْتُمُ اللَّهَ فَلَمْ تُؤَدُّوا حَقَّهُ کَمَا أَوْجَبَ عَلَیْکُمْ»؛ خدا را شناختید به حسب شواهد و ادله، اما حق الهی را که رعایت نکردید.
مستحضرید که قرآن کریم اولین یعنی اولین! اولین حرفی که زد گفت با حیا باشید، سخن از جهنم و بگیر و ببند، بعد در آمده است؛ وقتی دید که انسان با حیا نیست، آنوقت مسئله: ﴿خُذُوهُ فَغُلُّوه﴾‎‏ را مطرح کرده است. وگرنه این سوره مبارکه «علق» که ﴿اقْرَأْ﴾‏ است، این بخش اولی‌ آن که «اول ما نظر» است طبق «ما هو المشهور» بین اصحاب تفسیر، اولین چیزی که بر حضرت نازل شد همین ﴿اقْرَأْ﴾ است. در بخش پایانی این سوره «علق» دارد که ﴿أَ لَمْ یَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ یَرَی﴾؛ انسان نمی‌داند که خدا دارد او را می‌بیند؟! این در حضور خدا دارد گناه می‌کند؛ اینجا سخن از جهنم نیست، سخن از بگیر و ببند نیست، سخن از حیاست. حالا وقتی این دستورهای حیا اثر نکرد، مسئله ﴿خُذُوهُ فَغُلُّوه﴾ نازل شده است؛ وگرنه اول از راه حیا ما را دعوت کردند و اگر آن اثر بکند که سخن از جهنم نیست. ﴿أَ لَمْ یَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ یَرَی﴾؟! این «اول ما نظر» است. اینجا فرمود شما خدا را شناختید حقش را ادا نکردید: «فَمَا أَغْنَتْ عَنْکُمْ مَعْرِفَتُکُمْ شَیْئاً»، دانستن شما مثل ندانستن شما است.
یک بیان نورانی از امام سجاد(سلام الله علیه) است که عرض می‌کند خدایا! اگر کسی گناه می‌کند نه برای آن است که حرمت شما را نگه نمی‌دارد و نه برای آن است که خیال می‌کند که شما نمی‌بینید و اگر یک بچه‌ای را ببیند گناه نمی‌کند و شما را که می‌بیند گناه می‌کند، برای آنها نیست؛ برای این است که این بچه می‌رود می‌گوید یا بزرگ‌ترها اگر باشند می‌روند می‌گویند و این شخص را رسوا می‌کنند؛ اما تو می‌بینی و می‌پوشانی ـ این یک لطیفه‌ای است در دعای نورانی امام سجاد! ـ عرض می‌کند اگر یک وقتی ما در حضور تو گناه می‌کنیم، ـ این البته به زبان معصوم که صادر می‌شود یعنی می‌خواهد به ما یاد بدهد که اینطور عذرخواهی کنید ـ نه برای آن است که ـ معاذالله ـ شما نمی‌بینید، نه ـ معاذالله ـ برای آن است که ما حرمت شما را حفظ نمی‌کنیم، نه برای اینکه یک بچه اگر ببیند پرهیز می‌کنیم یا یک مرد اگر ببیند پرهیز می‌کنیم، ولی در حضور شما پرهیز نمی‌کنیم؛ برای اینکه آنها می‌روند می‌گویند آبروی ما را می‌برند، شما آبروی ما را نمی‌بری بلکه حفظ می‌کنی. این دعا یک لطیفه‌ای است!
دوم: «أَنَّکُمْ آمَنْتُمْ بِرَسُولِهِ ثُمَّ خَالَفْتُمْ سُنَّتَهُ وَ أَمَتُّمْ شَرِیعَتَهُ فَأَیْنَ ثَمَرَةُ إِیمَانِکُم»؛ توحیدتان مشکل اول، وحی و نبوت‌شناسی و ایمان به پیامبر هم این مشکل دوم؛ این نمی‌گذارد دعای شما مستجاب بشود.
سوم: «أَنَّکُمْ قَرَأْتُمْ کِتَابَهُ الْمُنْزَلَ عَلَیْکُمْ فَلَمْ تَعْمَلُوا بِهِ وَ قُلْتُمْ سَمِعْنَا وَ أَطَعْنَا ثُمَّ خَالَفْتُم»، همان حرفی که بنی‌اسرائیل زدند، حرمت قرآن را هم نگاه نداشتید؛ آنها گفتند: ﴿سَمِعْنا وَ عَصَیْنا﴾،شما گفتید «سَمِعْنَا وَ أَطَعْنَا» ولی دروغ گفتید.
چهارم: «أَنَّکُمْ قُلْتُمْ إِنَّکُمْ تَخَافُونَ مِنَ النَّارِ وَ أَنْتُمْ فِی کُلِّ وَقْتٍ تَقْدَمُونَ إِلَیْهَا بِمَعَاصِیکُمْم»؛ دروغ می‌گویید، می‌گویید ما از آتش می‌ترسیم ولی مرتّب دارید به طرف آتش می‌روید. این اوایل سوره مبارکه «نساء» که دارد: ﴿إِنَّ الَّذینَ یَأْکُلُونَ أَمْوالَ الْیَتامی‏ ظُلْماً إِنَّما یَأْکُلُونَ فی‏ بُطُونِهِمْ نارا﴾؛ ما هم که برهان قطعی برای ما روشن نشد که وضع جهنم چگونه است تا این آیه را تشبیه بکنیم بگوییم به علاقه «ما کان» است یا علاقه «سببیت» است؛ ظاهر آن این است که او دارد آتش می‌خورد! آنها که دستشان خالی است می‌گویند چون این کار باعث می‌شود که در قیامت این شخص به جهنم می‌رود، براساس این علاقه «عول» یا علاقه «سببیت» یا فلان، اینجا فرمود دارند آتش می‌خورند.
مرحوم فیض از غزالی و دیگران، قبل از فیض دیگران هم نقل کردند که دوتا زن یا دوتا مرد، اینها خدمت پیغمبر(صلّی الله علیه و آله و سلّم) مشرّف شدند حضرت تعارف کرد که مثلاً این آب را یا این غذا را میل کنید، آنها گفتند ما روزه‌دار هستیم. حضرت فرمود شما روزه ندارید، دو ساعت قبل گوشت خوردید. عرض کردند ما صبح تا به حال چیزی نخوردیم! حضرت دستور داد طشتی حاضر کردند فرمود بالا بیاورید، اینها قی کردند دیدند گوشت قی کردند. عرض کردند «یا رسول الله»! ما اصلاً چیزی نخوردیم! فرمود این غیبتی که کردید همین است ﴿أَنْ یَأْکُلَ لَحْمَ أَخیهِ مَیْتاً﴾، این غیبت به این صورت در می‌آید. این یک چشم ملکوتی می‌خواهد که باطن این گناه را ببیند. اینجا هم فرمود شما هر لحظه به طرف آتش دارید می‌روید و می‌گویید که ما از خدا می‌ترسیم.
پنجم: «أَنَّکُمْ قُلْتُمْ إِنَّکُمْ تَرْغَبُونَ فِی الْجَنَّةِ وَ أَنْتُمْ فِی کُلِّ وَقْتٍ تَفْعَلُونَ مَا یُبَاعِدُکُمْ مِنْهَا فَأَیْنَ رَغْبَتُکُمْ فِیهَا»؛ شما مرتّب می‌گویید ما بهشت را دوست داریم، ولی مرتّب دارید از بهشت فرار می‌کنید؛ چه دوستی است که از او دارید فرار می‌کنید؟!
«وَ السَّادِسَةُ: أَنَّکُمْ أَکَلْتُمْ نِعْمَةَ الْمَوْلَی وَ لَمْ تَشْکُرُوا عَلَیْهَا»؛ نعمت خدا را بیجا مصرف می‌کنید. شکر نعمت این است که نعمت بجا مصرف بشود، یک؛ و «الحمد لله» و سایر الفاظ و ادعیه شکر گفته بشود، دو؛ و قسمت مهم آن نعمت‌های برتر را در ردیف اول قرار بدهند، سه. ذیل آیه نورانی: ﴿لَتُسْئَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعیم﴾، این روایت نورانی از امام (سلام الله علیه) است که فرمود: «نَحْنُ النَّعِیم‏».
هفتم: «أَنَّ اللَّهَ أَمَرَکُمْ بِعَدَاوَةِ الشَّیْطَان» و فرمود: «﴿إِنَّ الشَّیْطانَ لَکُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا﴾ شما «فَعَادَیْتُمُوهُ بِلَا قَوْلٍ وَ وَالَیْتُمُوهُ بِلَا مُخَالَفَةٍ»؛ تبرّی قولی دارید و تولّی عملی، مخالف قولی شیطان هستید اما موافق عملی شیطان هستید، چنین دعایی مستجاب نمی‌شود.
«وَ الثَّامِنَةُ: أَنَّکُمْ جَعَلْتُمْ عُیُوبَ النَّاسِ نُصْبَ عُیُونِکُمْ وَ عُیُوبَکُمْ وَرَاءَ ظُهُورِکُمْ»؛ عیب مردم را جلوی چشمتان نگه می‌دارید و می‌بینید، اما عیب خودتان را نمی‌بینید. «تَلُومُونَ مَنْ أَنْتُمْ أَحَقُّ باللَّوْمِ مِنْهُ». آنوقت بعد از شمردن این هشت خصلت، فرمود: «فَأَیُّ دُعَاءٍ یُسْتَجَابُ لَکُمْ مَعَ هَذَا وَ قَدْ سَدَدْتُمْ أَبْوَابَهُ وَ طُرُقَهُ»؛ راه استجابت دعا بندگی است. خدا به بندگانش فرمود: ﴿ادْعُونی﴾. «فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَصْلِحُوا أَعْمَالَکُمْ وَ أَخْلِصُوا سَرَائِرَکُمْ وَ أْمُرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهَوْا عَنِ الْمُنْکَرِ فَیَسْتَجِیبَ اللَّهُ لَکُمْ دُعَاءَکُمْ».
ما ذات أقدس الهی را به برکت قرآن و عترت و به دعای نورانی ولیّعصر(ارواحنا فداه) قسم می‌دهیم که این کشور ما را، مملکت ما را، رهبر ما را، مراجع ما را، حوزه و دانشگاه ما را، ملت و مملکت ما را به آبروی امام زمان حفظ بفرماید! همه خطرات و مشکلات را به بیگانه‌ها برگرداند! و این نظام را تا ظهور صاحب اصلی‌اش ـ إن‌شاءالله ـ از هر خطری محافظت بفرماید! «و الحمد لله رب العالمین».